Τι καλύπτει η ασφάλιση Directors & Officers (D&O);

Η ασφάλιση Directors & Officers – ή απλά D&O – είναι ένα συμβόλαιο αστικής ευθύνης που έχει έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο:
να προστατεύσει τα φυσικά πρόσωπα που διοικούν μια εταιρεία από οικονομικές αξιώσεις για πράξεις ή παραλείψεις τους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Δεν είναι «ασφάλιση της εταιρείας γενικά».
Δεν είναι «ασφάλιση κτιρίων ή περιουσίας».
Και σίγουρα δεν είναι «ασφάλιση ζωής» των στελεχών.

Είναι η ζώνη ασφαλείας των ανθρώπων που υπογράφουν αποφάσεις.

Στην ελληνική αγορά, το συμβόλαιο Directors & Officers είναι μια μορφή ασφάλισης αστικής ευθύνης.
Καλύπτει τα στελέχη της επιχείρησης (μέλη Δ.Σ., διευθύνοντες συμβούλους, ανώτερα στελέχη κ.λπ.) για τις ευθύνες που έχουν:

• απέναντι στους εργαζομένους,
• απέναντι στους πελάτες και τους προμηθευτές,
• απέναντι στις εποπτικές και κρατικές αρχές,
• απέναντι στους μετόχους και την ίδια την εταιρεία.

Με απλά λόγια: αν κάποιος στραφεί νομικά εναντίον τους, θεωρώντας ότι ζημιώθηκε από μια απόφαση, μια παράλειψη ή μια εσφαλμένη διαχείριση, το D&O μπορεί να καλύψει τα δικαστικά έξοδα και τις αποζημιώσεις, σύμφωνα πάντα με τους όρους του συμβολαίου.

Οι ευθύνες των μελών του Δ.Σ. σε Ανώνυμες Εταιρείες εντατικοποιήθηκαν σημαντικά με τον νόμο 4548/2018.
Τα μέλη του Δ.Σ. ευθύνονται πλέον για την αποκατάσταση της ζημίας της εταιρείας από πράξεις ή παραλείψεις τους (άρθρο 102 παρ. 1). Δεν φτάνει να «πήραν μια απόφαση». Πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ότι ενήργησαν με «επιμέλεια συνετού επιχειρηματία» (άρθρο 102 παρ. 2).

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

• Περισσότερες υποχρεώσεις.
• Μεγαλύτερη έκθεση σε αγωγές, ειδικά από μετόχους και πιστωτές.
• Αυξημένη πίεση να τηρούνται κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, συμμόρφωσης και διαφάνειας.

Σε αυτό το σκηνικό, το D&O δεν είναι “πολυτέλεια πολυεθνικών”, αλλά εργαλείο επιβίωσης για διοικήσεις ελληνικών επιχειρήσεων, μικρών και μεγάλων.

Ανάλογα με την εταιρία και το πρόγραμμα, το Directors & Officers (D&O) μπορεί να καλύπτει:

• Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου
• Τον Διευθύνοντα Σύμβουλο / Γενικό Διευθυντή
• Ανώτερα στελέχη (CFO, HR Director, Compliance Officer κ.ά.)
• Πιθανόν στελέχη θυγατρικών εταιρειών, ανάλογα με τη δομή του ομίλου
• Σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμη και πρόσωπα που άσκησαν διοίκηση στο παρελθόν (πρώην μέλη Δ.Σ.), για πράξεις που έγιναν κατά τη θητεία τους

Σημαντικό:

Το συμβόλαιο προστατεύει τα φυσικά πρόσωπα, όχι αφηρημένα την εταιρεία ως νομική οντότητα – αν και πολλές φορές η εταιρεία μπορεί να αποζημιωθεί εμμέσως, όταν καλύπτονται αξιώσεις που στρέφονται ουσιαστικά κατά της διοίκησης.

Ένα μεγάλο κομμάτι των απαιτήσεων σήμερα έρχεται «από μέσα»: από το προσωπικό.

Οι αξιώσεις εργαζομένων μπορεί να αφορούν:

• Υπέρβαση θέσης ή κατάχρηση εξουσίας Όταν ένα στέλεχος κατηγορείται ότι χρησιμοποίησε τη θέση του καταχρηστικά, π.χ. πιέζοντας ή απειλώντας εργαζομένους.
• Άδικη ή καταχρηστική απόλυση Όταν ένας εργαζόμενος υποστηρίζει ότι απολύθηκε χωρίς πραγματικό λόγο ή με τρόπο που παραβιάζει τη νομοθεσία.
• Διαπόμπευση και συκοφαντική δυσφήμιση Όταν η φήμη ενός εργαζόμενου πλήττεται από δηλώσεις ή συμπεριφορά στελεχών, εντός ή εκτός εταιρείας.
• Εχθρικό εργασιακό περιβάλλον Καταγγελίες για bullying, τοξική κουλτούρα, συστηματική προσβολή της προσωπικότητας.
• Διακρίσεις Για λόγους φύλου, ηλικίας, φυλής, θρησκείας, σεξουαλικού προσανατολισμού, αναπηρίας κ.ά.
• Παραβιάσεις συμβάσεων εργασίας Μη τήρηση όρων που έχουν συμφωνηθεί εγγράφως, αλλαγές σε ρόλο ή αμοιβές χωρίς συναίνεση.
• Στέρηση προαγωγής ή αθέμιτος αποκλεισμός από ευκαιρίες Όταν ένας εργαζόμενος υποστηρίζει ότι αποκλείστηκε άδικα από εξέλιξη ή μπόνους.

Εδώ μιλάμε για ευθύνες που αφορούν την «καρδιά» της διοίκησης:

• Λανθασμένες επενδυτικές αποφάσεις Π.χ. μια αποτυχημένη εξαγορά ή είσοδος σε νέα αγορά που προκάλεσε μεγάλη ζημιά.
• Αποτυχία σε εξαγορές – συγχωνεύσεις Ανεπαρκής έλεγχος (due diligence), κακή αποτίμηση, αδυναμία πρόβλεψης κινδύνων.
• Λανθασμένη ή παραπλανητική παρουσίαση οικονομικών καταστάσεων Οικονομικά στοιχεία που δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική κατάσταση της εταιρείας, με αποτέλεσμα ζημίες για μετόχους ή πιστωτές.
• Πτώση στην τιμή της μετοχής λόγω διοικητικών ενεργειών Ιδίως σε εισηγμένες εταιρείες, όπου οι μέτοχοι μπορούν να στραφούν κατά της διοίκησης.
• Κακοδιαχείριση (mismanagement) Από επιλογή προμηθευτών και έργων μέχρι ανεπαρκή εσωτερικό έλεγχο και αδυναμία πρόληψης ζημιών.

Οι μέτοχοι μπορούν να ζητήσουν αποζημίωση, ισχυριζόμενοι ότι οι αποφάσεις της διοίκησης ζημίωσαν την εταιρεία και συνεπώς τη δική τους επένδυση. Το D&O μπαίνει ακριβώς σε αυτό το κενό – δεν κρίνει αν η απόφαση ήταν «καλή» επιχειρηματικά, αλλά αν η διαδικασία λήψης της απόφασης και η επιμέλεια ήταν επαρκείς.

Η διοίκηση δεν κινδυνεύει μόνο από μέσα – αλλά και από έξω.

Προς πελάτες

• Παραπλανητικές δηλώσεις για προϊόντα ή υπηρεσίες
• Ελλιπής ενημέρωση για κινδύνους, όρους χρήσης, περιορισμούς
• Εσφαλμένες υποσχέσεις σε συμβατικές σχέσεις B2B

Αν π.χ. ένας πελάτης στραφεί κατά της διοίκησης, θεωρώντας ότι υπέστη ζημιά επειδή βασίστηκε σε διαβεβαιώσεις στελεχών, το Directors & Officers (D&O) μπορεί να ενεργοποιηθεί.

Προς προμηθευτές και συνεργάτες

• Παραβίαση συμβατικών υποχρεώσεων από επιλογές της διοίκησης
• Αθέτηση συμφωνιών που αποδίδεται σε κακή διαχείριση ή παραμέληση καθηκόντων

Προς ανταγωνιστές

• Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά
• Πρακτικές που μπορεί να αξιολογηθούν ως αντι-ανταγωνιστικές ή αθέμιτος ανταγωνισμός

Σε αυτές τις περιπτώσεις, αξιώσεις μπορεί να εγερθούν κατά των φυσικών προσώπων (διευθύνοντα συμβούλου, μελών Δ.Σ.), όχι μόνο κατά της εταιρείας.

Οι διοικήσεις σήμερα λειτουργούν μέσα σε ένα πυκνό πλέγμα κανόνων:

• φορολογική νομοθεσία,
• εργατική νομοθεσία,
• κανονισμοί εποπτικών αρχών,
• GDPR και προστασία προσωπικών δεδομένων,
• κανόνες για ξέπλυμα χρήματος, εταιρική διακυβέρνηση κ.λπ.

Το Directors & Officers (D&O) μπορεί να καλύψει ευθύνη στελεχών:

• για μη έγκαιρη προσαρμογή σε νέες νομοθεσίες,
• για παραλείψεις συμμόρφωσης που οδήγησαν σε πρόστιμα,
• για παραβιάσεις κανονιστικών υποχρεώσεων.

Προσοχή όμως:
Το ίδιο το πρόστιμο από μια αρχή, σε πολλές περιπτώσεις δεν καλύπτεται.
Συνήθως καλύπτονται τα έξοδα υπεράσπισης των στελεχών και ορισμένες σχετικές αποζημιώσεις, ανάλογα με τους όρους του συμβολαίου και τα όρια της τοπικής νομοθεσίας.

Εδώ χρειάζεται ξεκάθαρη διάκριση.

Στο αγγλοσαξονικό δίκαιο υπάρχει ο όρος «Corporate Manslaughter» – εταιρική ανθρωποκτονία – όπου μπορεί να θεωρηθεί ότι μια εταιρεία ή η διοίκησή της ευθύνεται για θάνατο λόγω κατάφωρης παραβίασης του καθήκοντος μέριμνας (gross breach of duty of care). Σε κάποιες διεθνείς αγορές, τέτοιες περιπτώσεις συνδέονται με συμβόλαια D&O, ιδίως ως προς τα έξοδα υπεράσπισης.

Στην Ελλάδα όμως:

• Δεν υπάρχει ως αυτοτελές αδίκημα ο όρος «Corporate Manslaughter» στον Ποινικό Κώδικα.
• Θάνατοι από αμέλεια σε πλαίσιο επιχείρησης διώκονται μέσω των διατάξεων για ανθρωποκτονία από αμέλεια.

Τι σημαίνει αυτό ασφαλιστικά;

• Τα σωματικά βλάβη, η ηθική βλάβη και η ψυχική οδύνη εργαζομένων ή συγγενών τους λόγω εργατικού ατυχήματος καλύπτονται, στις περισσότερες περιπτώσεις, από το συμβόλαιο Εργοδοτικής Ευθύνης (Employer’s Liability), όχι από το D&O.
• Τα περισσότερα συμβόλαια D&O καλύπτουν μεν έξοδα υπεράσπισης σε ποινικές διαδικασίες που αφορούν στελέχη, αλλά όταν υπάρχει παράλληλη κάλυψη από Εργοδοτική Ευθύνη, ισχύει ο γενικός κανόνας:

Αν ένα γεγονός καλύπτεται από άλλο συμβόλαιο, εξαιρείται από το D&O.

Άρα, στο ερώτημα «Καλύπτει το D&O θανάτους στην επιχείρηση;» η ρεαλιστική απάντηση για την ελληνική αγορά είναι:

Όχι ως κύρια κάλυψη αποζημιώσεων για σωματικές βλάβες / θανάτους εργαζομένων.
Αυτές συνήθως αντιμετωπίζονται από την Εργοδοτική Ευθύνη. Το D&O μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά για νομικά έξοδα συγκεκριμένων στελεχών, εφόσον δεν υπάρχει ρητή εξαίρεση και σύμφωνα πάντα με τους όρους.

Σε γενικές γραμμές, ασφαλισμένο γεγονός είναι μια αξίωση (claim) που στρέφεται κατά ενός στελέχους για πράξη ή παράλειψη κατά την άσκηση των καθηκόντων του.

Αυτό μπορεί να είναι:

• Αγωγή σε πολιτικό δικαστήριο
• Εξώδικη δήλωση – πρόσκληση – διαμαρτυρία
• Ποινική δίωξη σε βάρος στελέχους
• Διαταγή ή έρευνα από εποπτική αρχή
• Γραπτή απαίτηση αποζημίωσης από τρίτο

Το πότε θεωρείται ότι «έγινε» το γεγονός (claims made / loss occurrence, retroactive dates, extended reporting periods κ.λπ.) είναι τεχνικό, αλλά κρίσιμο σημείο – και εκεί χρειάζεται πάντα σωστή ανάλυση από εξειδικευμένο ασφαλιστικό διαμεσολαβητή.

Εντελώς συνοπτικά, και πάντα γενικά:

• Εσκεμμένες, δόλιες ή εγκληματικές πράξεις, όταν αποδειχθούν τελεσίδικα
• Προσωπική ωφέλεια στελέχους από παράνομη ή καταχρηστική συμπεριφορά
• Περιουσιακές ζημιές της εταιρείας που εμπίπτουν σε άλλες καλύψεις (π.χ. property, cyber)
• Σωματικές βλάβες και θάνατοι που καλύπτονται από άλλα συμβόλαια (Εργοδοτική Ευθύνη κ.λπ.)
• Απαιτήσεις που συνδέονται με γεγονότα που ήταν ήδη γνωστά πριν την έναρξη του συμβολαίου και δεν δηλώθηκαν

Κάθε συμβόλαιο έχει τις δικές του εξαιρέσεις και όρους. Γι’ αυτό, η φράση «έχω D&O» από μόνη της δεν σημαίνει τίποτα, αν δεν ξέρουμε τι ακριβώς γράφει το συμβόλαιο.

Προστασία προσωπικής περιουσίας στελεχών

Χωρίς D&O, ένα μέλος Δ.Σ. που εμπλέκεται σε αγωγή μπορεί να χρειαστεί να καλύψει:

• δικηγορικές αμοιβές,
• δικαστικά έξοδα,
• αποζημιώσεις,

από τη δική του περιουσία.

Με το ασφαλιστήριο Directors & Officers (D&O), αυτά τα ποσά – μέσα στα όρια του συμβολαίου – μπορούν να καλυφθούν.

Ενίσχυση εταιρικής διακυβέρνησης

Μια εταιρεία που έχει D&O δίνει το μήνυμα ότι:

• παίρνει σοβαρά τις ευθύνες της διοίκησης,
• φροντίζει για την προστασία των ανθρώπων που αναλαμβάνουν ρόλους ευθύνης,
• οργανώνει πιο συνειδητά τις διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων.

Προσέλκυση και διατήρηση ικανών στελεχών

Σε ένα περιβάλλον που οι ευθύνες διοίκησης συνεχώς αυξάνονται, κανένα σοβαρό στέλεχος δεν θέλει να «παίζει τα πάντα κορόνα – γράμματα». Η ύπαρξη D&O είναι πλέον κριτήριο για να αποδεχτεί κάποιος θέση σε Δ.Σ. ή να παραμείνει σε τέτοιο ρόλο.

Ενδεικτικά, το D&O γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμο όταν:

• Η εταιρεία έχει πολλούς εργαζόμενους ή αυξημένη εργασιακή κινητικότητα
• Υπάρχουν εξωτερικοί επενδυτές ή σημαντικοί μέτοχοι μειοψηφίας
• Η εταιρεία έχει δανεισμό ή σύνθετες χρηματοδοτικές δομές
• Γίνονται εξαγορές, συγχωνεύσεις, αναδιαρθρώσεις
• Υπάρχει έντονη δημοσιότητα ή ρυθμιστική εποπτεία
• Η εταιρεία δραστηριοποιείται σε κλάδους υψηλού ρίσκου (χρηματοοικονομικά, ενέργεια, φάρμακα, τεχνολογία δεδομένων κ.λπ.)

Με άλλα λόγια:
Όσο πιο σύνθετη γίνεται η πραγματικότητα γύρω από την επιχείρηση, τόσο πιο έντονη είναι η ανάγκη για θωράκιση των ανθρώπων που παίρνουν αποφάσεις.

Αν το δούμε καθαρά:

• Το Directors & Officers (D&O) καλύπτει την αστική ευθύνη των στελεχών για πράξεις και παραλείψεις τους κατά την άσκηση διοίκησης.
• Καλύπτει αξιώσεις εργαζομένων, μετόχων, πελατών, προμηθευτών, αρχών, ανταγωνιστών, ανάλογα με τους όρους.
• Περιλαμβάνει έξοδα υπεράσπισης και, σε πολλές περιπτώσεις, αποζημιώσεις που προκύπτουν από διεκδικήσεις.
• Δεν είναι ασφάλιση ζωής, ούτε υποκαθιστά την Εργοδοτική Ευθύνη, την ασφάλιση περιουσίας ή άλλες εξειδικευμένες καλύψεις.
• Δεν μετατρέπει την κακή διοίκηση σε «ζώνη άνεσης». Απαιτεί πάντα επιμέλεια συνετού επιχειρηματία και σωστή εταιρική διακυβέρνηση.

Η ουσία;

Η ασφάλιση Directors & Officers (D&O) δεν είναι μαγικό χαρτί που σβήνει ευθύνες.
Είναι όμως ένα κρίσιμο δίχτυ ασφαλείας, σε έναν κόσμο όπου μια υπογραφή μπορεί να ακολουθεί τον υπογράφοντα για χρόνια.

Και αυτό – για όποιον κάθεται στην καρέκλα της διοίκησης – δεν είναι μια θεωρητική λεπτομέρεια, είναι καθημερινή πραγματικότητα.

Ανδρέας Πλυταριάς

Ο Ανδρέας Πλυταριάς είναι Ασφαλιστικός Πράκτορας και διαχειριστής της Addvalue Insurance, με συνεχόμενη παρουσία στην ασφαλιστική αγορά από το 1995. Σπούδασε Κοινωνική Εργασία στο ΠΑΔΑ και είναι απόφοιτος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ασφαλιστικών Σπουδών (ΕΙΑΣ), με εξειδικευμένες σπουδές σε Ασφαλίσεις Ζωής & Υγείας, Περιουσίας, Αστικής Ευθύνης, Αμοιβαία Κεφάλαια, Risk Management και Financial Planning. Κατέχει τις διεθνείς πιστοποιήσεις European Insurance Intermediary (EII) και European Certified Financial Adviser (ECFA) από τον EFICERT και είναι μέλος της ΕΕΑΕ. και της HFPA. Προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις ιδιωτικής ασφάλισης και χρηματοοικονομικού σχεδιασμού, με έμφαση στην αξιοπιστία, τη διαφάνεια και τις μακροχρόνιες σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πελάτες του.