Η επαγγελματική ασφάλιση βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο. Όχι επειδή όλα έχουν ήδη αλλάξει, αλλά επειδή έχει παρουσιαστεί ένα νέο σχέδιο νόμου που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμενοι, επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες σχεδιάζουν τη συμπληρωματική τους σύνταξη.
Το σχέδιο νόμου με τίτλο «Βελτίωση του πλαισίου επαγγελματικής ασφάλισης» δεν έχει ακόμη ψηφιστεί. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Υπουργείου Εργασίας, αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση εντός Ιουλίου, ώστε να οριστικοποιηθούν οι τελικές λεπτομέρειες, και στη συνέχεια να εισαχθεί στη Βουλή προς συζήτηση και ψήφιση το φθινόπωρο. Αυτό σημαίνει ότι μιλάμε για ένα πλαίσιο υπό διαμόρφωση και όχι για έναν οριστικό νόμο.
Αυτό είναι κρίσιμο. Γιατί ήδη έχουν καταγραφεί παρατηρήσεις, αντιδράσεις και πιέσεις από κοινωνικούς, επαγγελματικούς και ασφαλιστικούς φορείς. Άρα, αρκετές λεπτομέρειες – ιδίως στα ανώτατα όρια εισφορών, στη φορολογία και στα κίνητρα συμμετοχής – μπορεί να αλλάξουν πριν φτάσουμε στο τελικό κείμενο.
Παρόλα αυτά, η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη: η Πολιτεία επιχειρεί να ενισχύσει τον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης, δηλαδή την επαγγελματική ασφάλιση, δίνοντας περισσότερες επιλογές σε επιχειρήσεις και εργαζόμενους.
Τι είναι η επαγγελματική ασφάλιση
Η επαγγελματική ασφάλιση είναι μια μορφή συμπληρωματικής ασφαλιστικής προστασίας που συνδέεται με την εργασία, την επαγγελματική ιδιότητα ή τη συμμετοχή σε έναν επαγγελματικό φορέα.
Δεν αντικαθιστά τη δημόσια σύνταξη. Τη συμπληρώνει.
Το ασφαλιστικό σύστημα περιγράφεται συνήθως με τρεις πυλώνες:
- Ο πρώτος πυλώνας είναι η δημόσια κοινωνική ασφάλιση, όπως ο e-ΕΦΚΑ και το ΤΕΚΑ.
- Ο δεύτερος πυλώνας είναι η επαγγελματική ασφάλιση, κυρίως μέσω Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και, εφόσον προχωρήσει το νέο πλαίσιο, μέσω νέων σχημάτων όπως τα ΟΑΠΕΣ.
- Ο τρίτος πυλώνας είναι η ατομική ιδιωτική ασφάλιση, όπως προσωπικά αποταμιευτικά και συνταξιοδοτικά προγράμματα.
Για όσους θέλουν να δουν και την ατομική πλευρά του συνταξιοδοτικού σχεδιασμού, υπάρχουν λύσεις όπως τα αποταμιευτικά προγράμματα της Addvalue Insurance, τα οποία όμως ανήκουν σε διαφορετική λογική από την επαγγελματική ασφάλιση.
Γιατί χρειάζεται νέο πλαίσιο
Η Ελλάδα έχει θεσμοθετημένη επαγγελματική ασφάλιση εδώ και χρόνια. Όμως στην πράξη ο θεσμός δεν αναπτύχθηκε όσο θα μπορούσε.
Οι λόγοι είναι αρκετοί: διοικητικό κόστος, γραφειοκρατία, σύνθετες διαδικασίες ίδρυσης, περιορισμένη συμμετοχή μικρών επιχειρήσεων και αβεβαιότητα γύρω από τη φορολογική μεταχείριση.
Με απλά λόγια, για μια μεγάλη επιχείρηση η δημιουργία ή συμμετοχή σε ένα Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης μπορεί να είναι εφικτή. Για μια μικρομεσαία επιχείρηση, όμως, η διαδικασία συχνά έμοιαζε δυσανάλογα βαριά.
Και εδώ είναι το ζουμί: αν η επαγγελματική ασφάλιση μείνει μόνο για μεγάλους οργανισμούς, τότε δεν γίνεται πραγματικός δεύτερος πυλώνας. Γίνεται προνόμιο λίγων. Και αυτό δεν χτίζει ασφαλιστική κουλτούρα.
Ανοιχτά ΤΕΑ: η προσπάθεια να ανοίξει ο θεσμός
Ένα από τα βασικά σημεία του σχεδίου νόμου είναι η ενίσχυση των Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Η ιδέα είναι να υπάρχουν πιο ευέλικτες δομές, στις οποίες θα μπορούν να συμμετέχουν περισσότερες επιχειρήσεις, επαγγελματικές ομάδες, αυτοαπασχολούμενοι και ελεύθεροι επαγγελματίες, χωρίς να χρειάζεται κάθε επιχείρηση να δημιουργεί από την αρχή δικό της ταμείο.
Στην πράξη, τα Ανοιχτά ΤΕΑ λειτουργούν σαν μια «ομπρέλα». Έχουν μια οργανωμένη δομή, εποπτεία και κανόνες λειτουργίας, και μπορούν να δώσουν πρόσβαση σε ομάδες που μέχρι σήμερα έμεναν έξω από το παιχνίδι.
Η σελίδα εποπτείας της Τράπεζας της Ελλάδος είναι χρήσιμη πηγή για όποιον θέλει να δει τον εποπτικό ρόλο που υπάρχει στα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Τι είναι το ΟΑΠΕΣ
Το νέο στοιχείο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την ασφαλιστική αγορά είναι το ΟΑΠΕΣ, δηλαδή το Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης.
Με βάση όσα έχουν παρουσιαστεί μέχρι σήμερα, το ΟΑΠΕΣ θα είναι ένα ομαδικό ασφαλιστικό προϊόν επαγγελματικής συνταξιοδότησης, το οποίο θα εκδίδεται από ασφαλιστικές εταιρείες. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι δεν αντιμετωπίζεται απλώς σαν ένα κλασικό ομαδικό συμβόλαιο του τρίτου πυλώνα, αλλά εντάσσεται στη λογική του δεύτερου πυλώνα, με αντίστοιχους κανόνες προστασίας, εποπτείας και φορολογικής μεταχείρισης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα για τις βασικές προβλέψεις του σχεδίου, το ΟΑΠΕΣ προβλέπεται να παρέχει ισοδύναμη προστασία δικαιωμάτων με τα προγράμματα των ΤΕΑ.
Αν αυτό παραμείνει στο τελικό νομοθετικό κείμενο, τότε μιλάμε για μια σημαντική αλλαγή. Γιατί πολλές επιχειρήσεις θα μπορούν να εξετάσουν ένα οργανωμένο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα χωρίς να χρειάζεται να αναλάβουν το πλήρες βάρος ίδρυσης και λειτουργίας ενός ταμείου.
Γιατί το ΟΑΠΕΣ μπορεί να ενδιαφέρει τις επιχειρήσεις
Για μια επιχείρηση, το ΟΑΠΕΣ μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο παροχών προς εργαζομένους, διατήρησης στελεχών και ενίσχυσης της εταιρικής εικόνας.
Σε μια αγορά όπου η προσέλκυση και διατήρηση καλών εργαζομένων γίνεται όλο και πιο δύσκολη, οι παροχές δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μέρος της στρατηγικής ανθρώπινου δυναμικού.
Ένα οργανωμένο πρόγραμμα επαγγελματικής συνταξιοδότησης δείχνει ότι η επιχείρηση δεν σκέφτεται μόνο τον μισθό του μήνα, αλλά και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια των ανθρώπων της.
Η Addvalue Insurance ήδη δραστηριοποιείται σε λύσεις όπως η ομαδική ασφάλιση για επιχειρήσεις, όπου ο σχεδιασμός γίνεται με βάση το μέγεθος, τη φιλοσοφία και τις ανάγκες κάθε εταιρείας.
Η φορητότητα δικαιωμάτων είναι ίσως η πιο σημαντική αλλαγή
Αν υπάρχει ένα σημείο που αξίζει να κρατήσει ο εργαζόμενος, είναι η πλήρης φορητότητα των δικαιωμάτων.
Η αγορά εργασίας δεν είναι πια όπως ήταν παλιά. Ο εργαζόμενος μπορεί να αλλάξει εργοδότη, να περάσει σε άλλη επαγγελματική κατάσταση, να γίνει ελεύθερος επαγγελματίας ή να μείνει προσωρινά εκτός εργασίας.
Το ασφαλιστικό του δικαίωμα δεν πρέπει να γκρεμίζεται κάθε φορά που αλλάζει επαγγελματική διαδρομή.
Η λογική της φορητότητας είναι ακριβώς αυτή: όσα έχει κατοχυρώσει ο ασφαλισμένος να μπορούν να τον ακολουθούν. Όχι να μένουν πίσω, όχι να χάνονται, όχι να αποδυναμώνονται επειδή άλλαξε δουλειά.
Αυτό είναι από τα πιο υγιή σημεία του σχεδίου. Γιατί βλέπει την πραγματική ζωή όπως είναι, όχι όπως ήταν στα παλιά οργανογράμματα.
Ατομική και ομαδική φορητότητα
Η φορητότητα έχει δύο πρακτικές πλευρές.
Η πρώτη είναι η ατομική φορητότητα. Δηλαδή η δυνατότητα ενός εργαζομένου να μεταφέρει ή να διατηρήσει τα κατοχυρωμένα του δικαιώματα όταν αλλάζει εργοδότη ή επαγγελματική κατάσταση.
Η δεύτερη είναι η ομαδική φορητότητα. Αυτή αφορά κυρίως επιχειρήσεις, ομίλους και περιπτώσεις συγχωνεύσεων ή εξαγορών. Αν μια εταιρεία αλλάξει δομή ή θέλει να ενοποιήσει διαφορετικά προγράμματα παροχών, η δυνατότητα μεταφοράς ολόκληρου προγράμματος από ένα σχήμα σε άλλο μπορεί να λύσει πολύ σοβαρά πρακτικά προβλήματα.
Αυτά δεν είναι θέματα βιτρίνας. Είναι θέματα ουσίας. Για τον εργαζόμενο σημαίνουν συνέχεια. Για την επιχείρηση σημαίνουν διαχείριση κόστους, ευελιξία και λιγότερα αδιέξοδα.
Τα σημεία που μπορεί να αλλάξουν
Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Το σχέδιο νόμου δεν είναι ακόμη νόμος. Και όταν ένα νομοσχέδιο μπαίνει σε διαβούλευση, σημαίνει ότι θα δεχθεί παρατηρήσεις, πιέσεις και πιθανές διορθώσεις.
Τα βασικά σημεία που ήδη φαίνεται να συγκεντρώνουν αντιδράσεις είναι δύο.
1. Το πλαφόν στις εισφορές
Έχουν εκφραστεί αντιδράσεις για το ανώτατο όριο εισφορών, το οποίο έχει συζητηθεί στη λογική των 15.000 ευρώ ετησίως ή του 20% των αποδοχών. Ορισμένοι φορείς θεωρούν ότι ένα τέτοιο όριο περιορίζει υπερβολικά τη δυνατότητα μακροπρόθεσμης αποταμίευσης, ειδικά για υψηλόμισθα στελέχη ή εργαζόμενους που θέλουν να αξιοποιήσουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για συνταξιοδοτικό σκοπό.
Το επιχείρημα έχει βάση. Αν θέλεις να ενισχύσεις την κεφαλαιοποιητική αποταμίευση, δεν μπορείς ταυτόχρονα να της βάζεις τόσο στενό κοστούμι που να μην αναπνέει.
2. Το φορολογικό πλαίσιο
Το δεύτερο μεγάλο σημείο είναι η φορολογία.
Το σχέδιο κινείται στη λογική της μείωσης της φορολογίας και της σύνδεσης των φορολογικών συντελεστών περισσότερο με την ηλικία εξόδου και λιγότερο με τα έτη παραμονής. Αυτό μπορεί να ευνοήσει εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι μέχρι σήμερα δεν είχαν αρκετό χρόνο μπροστά τους για να επωφεληθούν από χαμηλότερη φορολόγηση.
Όμως η αγορά πιέζει για πιο καθαρά και ισχυρά φορολογικά κίνητρα. Και σωστά πιέζει. Χωρίς ισχυρά κίνητρα, ο δεύτερος πυλώνας θα μείνει ωραία θεωρία σε PowerPoint. Το θέμα είναι να γίνει πράξη.
Παράλληλα, υπάρχει προβληματισμός μήπως η εξίσωση επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης θολώσει τα όρια μεταξύ δεύτερου και τρίτου πυλώνα. Αυτό είναι λεπτό ζήτημα και θέλει καθαρό νομοτεχνικό χειρισμό.
Η σύνδεση με την ομαδική υγεία
Η επαγγελματική ασφάλιση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απομονωμένα. Μια σύγχρονη επιχείρηση χρειάζεται συνολικό σχεδιασμό παροχών: σύνταξη, υγεία, προστασία εισοδήματος, κάλυψη οικογένειας.
Γι’ αυτό μια εταιρεία που εξετάζει ΟΑΠΕΣ ή άλλο επαγγελματικό πρόγραμμα έχει νόημα να δει παράλληλα και λύσεις όπως η ομαδική ασφάλεια υγείας για εργαζομένους.
Ο εργαζόμενος δεν σκέφτεται σε πυλώνες. Σκέφτεται απλά: «Αν αρρωστήσω, τι γίνεται; Αν φύγω από τη δουλειά, τι κρατάω; Αν βγω στη σύνταξη, τι εισόδημα θα έχω;»
Εκεί πρέπει να απαντά ένα σωστό πρόγραμμα παροχών.
Τι σημαίνει για ελεύθερους επαγγελματίες
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες πρέπει επίσης να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις.
Σήμερα, πολλοί επιλέγουν ασφαλιστική κατηγορία με βάση το άμεσο κόστος. Αυτό είναι κατανοητό, αλλά όχι πάντα αρκετό για έναν σοβαρό συνταξιοδοτικό σχεδιασμό. Η επιλογή εισφορών επηρεάζει τη μελλοντική σύνταξη, όπως αναλύουμε και στον οδηγό για την ασφαλιστική κατηγορία 2026 στον e-ΕΦΚΑ.
Αν τα Ανοιχτά ΤΕΑ και τα νέα επαγγελματικά σχήματα γίνουν πραγματικά προσβάσιμα, τότε οι επαγγελματίες μπορεί να αποκτήσουν περισσότερες επιλογές για συμπληρωματική αποταμίευση.
Τι πρέπει να προσέξετε πριν αποφασίσετε
Πριν μια επιχείρηση, ένας εργαζόμενος ή ένας επαγγελματίας επιλέξει πρόγραμμα επαγγελματικής ασφάλισης, πρέπει να εξετάσει:
- ποιος είναι ο πάροχος,
- ποια είναι η εποπτεία,
- ποια είναι τα έξοδα,
- πώς επενδύονται οι εισφορές,
- πότε θεμελιώνονται δικαιώματα,
- τι γίνεται σε αλλαγή εργασίας,
- πώς λειτουργεί η φορητότητα,
- ποια φορολογία ισχύει τελικά,
- αν υπάρχει δυνατότητα εφάπαξ ή περιοδικής παροχής.
Και επειδή το πλαίσιο δεν έχει ψηφιστεί ακόμη, το πιο σοβαρό που μπορεί να κάνει κάποιος σήμερα είναι να ενημερωθεί, να παρακολουθήσει τις εξελίξεις και να προετοιμαστεί. Όχι να πάρει βιαστικές αποφάσεις πάνω σε διατάξεις που μπορεί να αλλάξουν.
Συμπέρασμα
Το νέο πλαίσιο για την επαγγελματική ασφάλιση μπορεί να αποδειχθεί σημαντικό βήμα για την ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα στην Ελλάδα.
Τα ΟΑΠΕΣ μπορούν να ανοίξουν δρόμο για πιο πρακτικές λύσεις μέσω ασφαλιστικών εταιρειών. Τα Ανοιχτά ΤΕΑ μπορούν να δώσουν πρόσβαση σε περισσότερες επιχειρήσεις και επαγγελματικές ομάδες. Η φορητότητα δικαιωμάτων μπορεί να προστατεύσει τον εργαζόμενο σε μια αγορά εργασίας που αλλάζει συνεχώς.
Όμως το παιχνίδι δεν έχει τελειώσει. Το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη στη φάση πριν την τελική ψήφιση. Οι λεπτομέρειες για τα πλαφόν, τη φορολογία και τα κίνητρα θα κρίνουν αν το νέο πλαίσιο θα γίνει πραγματικό εργαλείο ανάπτυξης ή άλλη μια ωραία θεσμική άσκηση.
Αν θέλετε να εξετάσετε πώς μπορεί να επηρεάσει την επιχείρηση, το προσωπικό ή τον προσωπικό σας συνταξιοδοτικό σχεδιασμό, μπορείτε να κλείσετε μια online συνάντηση με την Addvalue Insurance. Η σωστή ενημέρωση τώρα μπορεί να γλιτώσει λάθη αργότερα.
Συχνές ερωτήσεις
Ο Ανδρέας Πλυταριάς είναι Ασφαλιστικός Πράκτορας και διαχειριστής της Addvalue Insurance, με συνεχόμενη παρουσία στην ασφαλιστική αγορά από το 1995. Σπούδασε Κοινωνική Εργασία στο ΠΑΔΑ και είναι απόφοιτος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ασφαλιστικών Σπουδών (ΕΙΑΣ), με εξειδικευμένες σπουδές σε Ασφαλίσεις Ζωής & Υγείας, Περιουσίας, Αστικής Ευθύνης, Αμοιβαία Κεφάλαια, Risk Management και Financial Planning. Κατέχει τις διεθνείς πιστοποιήσεις European Insurance Intermediary (EII) και European Certified Financial Adviser (ECFA) από τον EFICERT και είναι μέλος της ΕΕΑΕ. και της HFPA. Προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις ιδιωτικής ασφάλισης και χρηματοοικονομικού σχεδιασμού, με έμφαση στην αξιοπιστία, τη διαφάνεια και τις μακροχρόνιες σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πελάτες του.
